جعبه ساز | www.boxmaker.ir
تاریخ انتشار: ۲۰ دی ۱۳۹۲
قدرت سازگاری را دست کم نگیرید
همچنان که هوای کره زمین روز به روز گرم تر می شود، نگرانی بیولوژیست ها از آینده مبهم گونه هایی که حیاتشان به نوعی به سرما وابسته است نیز ...


همچنان که هوای کره زمین روز به روز گرم تر می شود، نگرانی بیولوژیست ها از آینده مبهم گونه هایی که حیاتشان به نوعی به سرما وابسته است نیز بیشتر و بیشتر می شود. یکی از این موجودات، پایکاهاست. پایکا پستانداری کوچک و شبیه خرگوش است، اما در مقایسه با خرگوش جثه و گوش های کوچک تر و پاهای کوتاه تری دارد. شاید بتوان پایکاها را به موش های بزرگ بدون دم هم تشبیه کرد، اما به هر حال یکی از خصوصیات منحصربه فرد آنها توانایی زیست در مناطق کوهستانی و سرد شمال آمریکا، اروپا و آسیاست.


گونه های مختلف، رازهای مختلف


در ایران فقط یک گونه پایکای بومی زیست می کند که روز فعال و گیاهخوار است و پراکنش نسبتا قابل توجهی در مناطق کوهستانی، تپه ها و ارتفاعات بالاتر از ۳۰۰۰ متر از خراسان گرفته تا کرمان، اصفهان، کردستان، تهران و سمنان دارد، اما در آمریکا گونه ای دیگر از این جانور یافت می شود که به آن پایکای آمریکایی (Ochotona / princeps) می گویند. بنا به تحقیقات اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی جمعیت این حیوان برخلاف پایکای ایرانی که شرایط نسبتا پایداری را تجربه می کند، رو به کاهش است. با این حال اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی کماکان پایکای آمریکایی را در رده حداقل نگرانی فهرست سرخ خود نگاه داشته است. دانشمندان پیشتر باور داشتند پایکای آمریکایی می تواند یک شاخص ایده آل برای تعیین تاثیرات تغییرات اقلیمی بخصوص گرمایش جهانی باشد. پراکنش محدود این گونه در اقلیم های خاص تا حدودی در شکل گیری این باور نقش داشته، اما اخبار جدید شاید باور بسیاری از دانشمندان را تغییر دهد.


سازگاری با یک بحران


تحقیقات اخیر پژوهشگران دانشگاه یوتا نشان داده برخی پایکاهای آمریکایی تغییرات شگرفی در رژیم غذایی خود اعمال کرده اند. شواهد حاکی از آن است که برخی پایکاها که در ارتفاعات پایین تر زیست می کنند، ظاهرا خزه ها را هم به سبد غذایی خود اضافه کرده اند. از نظر متخصصان این رژیم غذایی متفاوت و غیرمعمول این مزیت را دارد که حتی در صورت ادامه شرایط گرمایش جهانی، بقای آنها را تضمین خواهد کرد. پایکاها اغلب عادت به جمع آوری علوفه زیاد که گاه ارتفاع و قطر آن به نیم متر می رسد، دارند. اما دانشمندان بر این باورند تغذیه از خزه در عمل مساله دیگری است، چرا که نوعی سازگاری رفتاری تلقی می شود و می تواند تا حد زیادی پایکاها را در برابر بحران غیرقابل انکار گرمایش جهانی بیمه کند.


عایق های حرارتی رنگ عوض می کند


پایکاها بیشتر به خاطر توانایی زیست در مناطق بسیار سرد و منجمد شناخته شده اند. بدن آنها برای تولید گرما، متابولیسم بسیار بالایی دارد. شکم بزرگ، دست و پاهای کوتاه، گوش های کوچک و نداشتن دم که در مجموع ظاهری گرد را ترسیم کرده، همه ازجمله ویژگی هایی است که امکان حفظ درجه حرارت را برای پایکاها مهیا می کند. البته در این میان نباید از نقش ارزنده موهای خاکستری متمایل به قهوه ای غافل شد. پایکاها را انصافا باید یکی از پر بازده ترین عایق های حرارتی به حساب آورد، در حالی که نگهداری آنها در درجه حرارت ۲۵ درجه سلسیوس فقط ظرف دو روز می تواند زمینه را برای مرگ حیوان فراهم کند. یکی از مسائلی که دانشمندان دانشگاه یوتا ازجمله دکتر جوآنا وارنر را شگفت زده و آنها را وادار به تحقیقات بیشتر درباره پایکاهای آمریکایی کرد، این مساله بود که آنها گزارشی دریافت کردند مبنی بر آن که پایکاهای منطقه حفاظت شده رودخانه کلمبیا جورج نه تنها در ارتفاعات پایین تر زیست می کنند، بلکه حتی نسبت به تغییرات درجه حرارت هم از خود واکنش غیرمتعارفی نشان نمی دهند. در اصل پایکاهای این منطقه حفاظت شده در تنگه ای زیست می کنند که فاصله چندانی با کوه های مشهور هود ایالت اورگون ندارد، اما به واقع یک منطقه کم ارتفاع و حتی پست تر است. تحقیقات نشان داده حتی شرایط زیستی در این منطقه نیز با آن معیارهایی که پایکاها به آنها عادت کرده اند، کاملا متفاوت است. دکتر وارنر می گوید پایکاها در کوهستان هود فقط سه ماه از سال را بدون برف سپری می کنند، اما این منطقه فقط سه هفته از سال پوشیده از برف است و این پرسش را مطرح می کند این تفاوت رفتاری از کجا آمده است.


راز تغییر کیفیت غذا


دکتر وارنر برای پاسخ به این پرسش مجبور شد رنج یک سفر طولانی و سخت را بر خود هموار کند. جزئیات این سفر و یافته های این محقق و همکارش به تفصیل در مجله مشهور شناخت پستانداران ارائه شده است. آنها در این مقاله خاطرنشان کرده اند ساعت ها به نوبت جابه جایی و تغذیه پایکاهای بالغ را زیر نظر گرفته و متوجه شده اند آنها گرایش عجیبی به استفاده از خزه ها دارند. این مساله حتی آنها را بیشتر شگفت زده کرده، چراکه واقعیت این است خزه غذای باکیفیتی نیست.


دکتر وارنر در ادامه افزود: پستانداران معمولا و به طور خاص نمی توانند مقادیر زیادی خزه مصرف کنند، چراکه این غذا برای آنها فاقد کیفیت لازم است. حدود ۸۰ درصد خزه از فیبر تشکیل شده و این درست شبیه آن است که ادعا کنیم این حیوان کاغذ می خورد و اتفاقا از خوردن آن هم راضی است. برای توضیح این که چه چیزی به پایکاها کمک می کند حداکثر مواد مغذی را از خزه ها به دست بیاورند، نخست لازم است به یک عادت رفتاری خاص اشاره شود. به واقع بسیاری از حیوانات به صورت طبیعی عادت به تغذیه از مدفوع دارند و برخی دیگر این کار را انجام نمی دهند، مگر آن که شرایط محیطی چنین روشی را به آنها دیکته کند. خویشاوندان نزدیک پایکاها یعنی خرگوش ها و همستر نیز جزو حیواناتی هستند که فرآیند تخمیر را در روده خلفی انجام می دهند. این نوع فرآیند هضم را بیشتر می توان در علفخواران مونوگاستریک که معده بسیار ساده ای دارند، جستجو کرد. در واقع تخمیر میکروبی به این حیوانات کمک می کند بتوانند سلولز را هضم کنند، اما درباره پایکاها باید به این مساله اشاره کرد که تحقیقات اخیر نشان داده، آنها فقط برای هضم خزه از مدفوع خود استفاده می کنند.


نقش موثر باکتری ها در گیاهخواری


باید این مساله را هم به خاطر داشت که پایکاها دو نوع مدفوع دارند. یک نوع آن پلت مدفوعی به صورت کوچک و سفت و نوع دیگر پلت روده کور که بزرگ تر و مرطوب تر است. پلت در واقع اصطلاحی است که برای بخش های هضم نشده غذا در حیوانات و بخصوص پرندگان کاربرد دارد. تحقیقات اخیر نشان داد پایکاهای آمریکایی با مصرف پلت روده کور خود به واقع هضم خزه را از طریق باکتری های روده ای امکانپذیر می کنند. در نتیجه این پایکاها نیستند که خزه را هضم می کنند، بلکه میکروب ها هستند که امکان شکست زنجیره فیبری را برای این پستاندار مهیا می سازند.


دکتر وارنر می افزاید: این نحوه تغذیه به پایکاها امکان می دهد شش برابر آنچه در شرایط عادی می توانند از خزه ها انرژی بگیرند. از طرف دیگر آنها دیگر مجبور نیستند همانند پایکاهای کوهستانی ساعت ها زمان صرف تهیه علوفه کنند.


شمشیر گرمایش بر سر گونه های مختلف جانوری


دکتر وارنر می گوید: دستاوردهای تحقیق وی به هیچ وجه به آن معنا نیست که از این پس دیگر خطر تغییرات اقلیمی پایکاها را تهدید نخواهد کرد، بلکه تنها بیانگر این واقعیت است که این حیوانات بیشتر از آنچه پیشتر تصور می شد، قابلیت انعطاف دارند. وی در خاتمه افزود: دقیقا مشخص نیست آیا سایر گونه های پایکا نیز می توانند چنین انعطاف پذیری و تغییر رفتاری از خود بروز دهند یا خیر. با وجود این شواهد حاکی از آن است که هنوز هم گرمایش جهانی می تواند یک خطر بالقوه برای بسیاری از گونه ها تلقی شود، اما این که هر موجود زنده قرار است دقیقا چه عکس العملی در برابر این خطر از خود نشان دهد، باید منتظر ماند و دید.

Print Friendly, PDF & Email
امکان درج نظر مسدود شده است. از صفحۀ تماس با ما استفاده نمایید.
پربازدیدترین ها
اخبار شهرداریها
لمون پرس